Alles over paddenstoelen

Alles over paddenstoelenHet is weer (bijna) herfst: het seizoen van de paddenstoelen! Maar wat is een paddenstoel nou precies? Welke kun je eten? En van welke word je ziek? Tijd voor een korte biologieles, want je peuter wil dit natuurlijk ook graag weten!

Wat zijn paddenstoelen?

Een paddenstoel is niets anders dan het vruchtlichaam van een – doorgaans onder de oppervlakte levende – zwam of schimmel. De vaak grote en bont gekleurde vruchtlichamen dienen voor het herbergen van sporen, maar ze dienen ook als voedselbron voor bijvoorbeeld reeën, eekhoorntje en mensen. Schimmels lijken vaak op planten maar ze behoren tot een totaal ander deel van de natuur. In tegenstelling tot planten kunnen schimmels geen eigen voedsel aanmaken. In plaats daarvan nemen ze voedsel op uit levende of dode organismen via een netwerk van draden.

Schimmels

Schimmels zijn, samen met bacteriën, de belangrijkste recyclers in de natuur. Ze breken organisch materiaal af, waardoor voedingsstoffen vrijkomen, die weer door planten kunnen worden gebruikt. Een paddenstoel kent de volgende onderdelen (sommige paddenstoelen hebben al deze onderdelen, bij sommige ontbreekt een onderdeel):

  • hoed met een vruchtbare laag die sporen maakt
  • steel
  • ring (manchet)
  • beurs

Eetbare paddenstoelen

Van de ongeveer 10.000 soorten paddenstoelen in ons land, zijn de meeste ongeschikt voor consumptie. Ze hebben een onaangename smaak, zijn te klein, te taai of ze zijn ronduit giftig. Toch blijven er nog heel veel soorten over (iets minder dan 15%), die goed geschikt zijn voor consumptie. Ondanks de fabels’ zijn er geen trucjes (zilveren munt of lepel) die kunnen aantonen of een paddenstoel giftig is, het is dus heel belangrijk dat je de giftige van de eetbare kunt onderscheiden.

Alles over paddenstoelen

Meest voorkomend

De meest voorkomende, of meest geconsumeerde paddenstoelen zijn:

Eetbare soorten moeten van te voren eerst gekookt worden. Eet altijd jonge varianten; oude varianten kunnen gifstoffen bezitten.

Giftige paddenstoelen

De meeste paddenstoelen zijn niet te eten, maar sommige zijn wel heel erg giftig. De Groene knolzwam is de giftigste van allemaal. Als je hiervan eet, kun je in twaalf uur later dood zijn. Van andere giftige soorten kun je wel (ernstig) ziek worden, maar een gezond volwassen mens zal er zelden aan dood gaan.

Groene knolamaniet (groene knolzwam), Amanita phalloides

Dodelijk giftig, veroorzaakt 90% van alle sterfgevallen door paddenstoelvergifting. Daarvoor zijn twee alkaloïden verantwoordelijk: amanitine en phalloidine. Lijkt op de champignon, maar is gelukkig op enkele plaatsen minder algemeen. Behoort tot het geslacht Amanita met een ring om de steel en een schede of vulva aan de steelbasis. Witteplaatjes. Hoed licht olijfgroen met fijne, donkere strepen. Alleenstaand of in een kleine groep in een loofbos (eik); plaatselijk zeer algemeen in duinbossen, op andere plaatsen minder algemeen. Groeit van juli tot oktober.

De meest giftige soorten paddenstoelen

Bundelmosklokje, Giftige gordijnzwam, Giftige satijnzwam, Giftige vezelkop, Giftige weidetrechterzwam, Gegordelde parasolzwam, Groene knolamaniet, Kleverige knolamaniet, Moederkoren, Panteramaniet, Voorjaarskluifzwam (rauw), Galerina marginata, Cortinarius orellanoides, Entoloma sinuatum, Inocybe erubescens, Clitocybe rivulosa, Lepiota brunneoincarnata, Amanita phalloides, Amanita virosa, Claviceps purpurea, Amanita pantherina, Gyromitra esculenta

Overzicht van minder gegeten soorten paddenstoelen

Anijschampignon (Agaricus arvensis)
Appelrussula (Russula paludosa)
Biefstukzwam (Fistulina hepatica)
Gele stekelzwam (Hydnum repandum (L.) Fr.)
Gewone fopzwam (Laccaria laccata)
Grote parasolzwam (Macrolepiota procera)
Grote stinkzwam (Phallus impudicus)
Judasoor (Auricularia auricula-judae)
Kastanjeboleet (Boletus badius)
Knolparasolzwam (Macrolepiota rhacodes)
Koeienboleet (Suillus bovinus)
Paarse schijnridderzwam (Lepista nuda)
Paarssteelschijnridderzwam (Lepista saeva)
Regenboogrussula (Russula cyanoxantha)
Reuzenbovist (Langermannia gigantea)
Roodbruine slanke amaniet (Amanita fulva)
Voorjaarspronkridder (Calocybe gambosa)
Weidechampignon (Agaricus campestris)
Zwavelzwam (Laetiporus sulphureus)

Verschillen tussen planten, dieren, paddenstoelen en slijmzwammen

Kenmerk Planten Paddestoelen Slijmzwammen Dieren
Bladgroen ja (meestal) nee nee nee
Celwand ja ja nee nee
Mobiliteit vast vast mobiel mobiel
Samengesteld ja ja nee ja

Alles over paddenstoelen

Wist je dat…

  • In wijn en brood ook schimmels (gist) worden gebruikt?
  • De Romeinen paddenstoelen vereerden?
  • Er paddenstoelen bestaan die op andere paddenstoelen kunnen groeien (de Kostgangersboleet parasiteert op de Gele aardappelbovist).
  • Sommige paddenstoelen alleen willen groeien op koeienvlaaien (Anellaria semiovata)?
  • De mysterieuze cirkels waarin de paddenstoelen soms groeiden werden gezien als plaatsen waar heksen hun rituelen uitvoeren (de heksenkring, op elke paddenstoel zat naar zeggen een giftige pad!).
  • Het meest geneeskrachtige schimmelproduct Penicilline is (gemaakt van de schimmel Penicillium notatum en wordt gebruikt om bacteriële infecties te bestrijden).
  • De champignon in 1651 in de omgeving van Parijs voor het eerst op grote schaal werd geteeld door het begieten van afval van de meloenenteelt met waswater van rijpe champignons.
  • Pas de laatste 15 jaar ook andere soorten paddenstoelen op grote schaal gekweekt worden in Nederland (vooral de Oesterzwam).
  • In Nederland de meest agressieve paddenstoel de Echte Honingzwam is. Deze is in staat om via de wortels bij bomen naar binnen te dringen en ‘ziek’ te maken.
  • Het nuttigen van paddo’s als ‘tripmiddel’ een eeuwenoud gebruik is, en een centrale rol speelt in de cultuur van veel landen in midden en Zuid-Amerika.
  • Het myceliumnetwerk (de draden van de échte paddenstoel) erg groot is en dat de myceliumstrengen wel 5 meter lang kunnen worden.

Meer informatie

De leukste regenkleding voor de kinderen
10 Redenen waarom de herfst leuk is!
De heerlijkste chocolademelk maak je zelf!
Naar school
De leukste herfstliedjes

Bronvermelding

Tekst: Marion Middendorp
Wikipedia (Schimmels)
Wikipedia (Eetbare paddenstoelen)
Stockfoto: 123rf.com

Kijk ook naar...

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *